Referenties

In les 2 werd gevraagd om op zoek te gaan naar voorbeelden waar ook gewerkt was rond herinneringen. Hier vindt u alle getoonde voorbeelden terug.

Voorbeelden getoond  door Anke, Filip, Jeanne, Celine

Joseph Beuys is een Duits beeldhouwer en conceptueel kunstenaar. Tijdens de tweede wereldoorlog werkte hij als radiotechnicus bij de luchtmacht. Bij één van de missies werd het vliegtuig neergehaald, waardoor hij onder de brokstukken van het vliegtuig terecht kwam. Joseph Beuys werd gered en verzorgd door Russische nomadische Tartaren, die hem insmeerden met vet en hem inwikkelden met vilt en dierenhuiden. Deze gebeurtenis en materialen kenmerken zijn kunstwerken.

  • “The pack”

Dit werk geeft duiding van de herinnering uit de Tweede Wereldoorlog.  De 24 sleden stellen een groep honden weer. De sleden komen uit de koffer van een Duits volkswagenbusje. Elke slee draagt een overlevingskit: een rol vilt staat voor warmte en bescherming. Een stuk vet staat voor  energie en voeding en een zaklamp verwijst naar oriëntatie en navigatie.  Dit werk is een rechtstreekse verwijzing naar de vliegtuigcrash. Hij wil met deze herinnering zeggen dat we in staat zijn te overleven als we maar voor de ander zorgen.

  • “I like America and America likes me.”

Dit werk is een performance, ook in dit werk komen de materialen weer terug. Hij bracht drie dagen door in een kamer met een wolf. Hij werd gewikkeld in vilt en naar deze plaats gevoerd in een ambulance, op een brancard zodat hij het Amerikaans grondgebied niet zou aanraken totdat hij samen zat met de wolf. Hij wou zichzelf isoleren hij wou niets anders zien van Amerika dan een wolf. De wolf staat voor de moeizame relatie die hij had met Amerika; aanvankelijk vijandig, maar uiteindelijk toch harmonieus. Ook in de performance zien we deze overgang. De wolf stelt zich in het begin vijandig op en na een tijd treed er gewenning op.

  • “Wax sculptures”

De voetgangerstunnel in Berlijn had een heel ‘unheimlich’ gevoel. Het was een heel vuile ingang, waar heel wat misdaden plaats vonden. Men wilde de voetgangerstunnel weg halen en Beuys wilde er eerst iets mee doen. Hij wilde het ‘unheimliche’ gevoel omkeren. Hij maakte een negatief van de ingang van de voetgangerstunnel met grote mallen die hij nadien vol goot met vet. Deze moesten enorm lang uitdrogen. Na het verwijderen van de mal werden ze in stukken tentoongesteld. Het vet stond voor geborgenheid en warmte in groot contrast met het oorspronkelijke gevoel die de tunnel gaf.

Louise Bourgeois is een Frans- Amerikaans kunstenares en beeldhouwster. De inspiratie voor haar kunstwerken haalde ze naar eigen zeggen uit jeugdtrauma’s. Haar ouders waren restaurateurs van tapijten. Haar moeder stierf op jonge leeftijd en haar vader had een buitenechtelijke relatie met haar lerares Engels. Hierdoor zijn de installaties van Louise Bourgeois vaak een afrekening met haar vader. Ook de nood aan bescherming in de beangstigende wereld, geboorte, dood en seksualiteit vormen belangrijke thema’s in haar kunstwerken.

  • “Maman”

Maman is een bronzend beeldhouwwerk uit 1996. In 2006 was het beeldhouwwerk te bewonderen boven het graf van James Ensor in Oostende. In tegenstelling tot veel andere vrouwen, vindt Louise Bourgeois dat spinnen een positieve gevoelswaarde hebben. Spinnen hebben klieren waarmee ze draden aanmaken voor hun web, ze bouwen ambivalente ruimtes met hun eigen lichaam, een opmerkelijk evenwichtige, goed georganiseerde en zeer sobere ruimtes. De wevende en herwevende activiteiten van de spin lijken op deze van de moeder van Louise Bourgeois, en komen tot uiting in het werk van de kunstenares zelf, wiens artistieke werken een verlenging zijn van haar eigen persoonlijkheid.

  • “Cellen”

In de jaren ’80 produceert Louise Bourgeois twee series van gesloten installaties. Vele cellen zien er uit als kleine behuizingen waarin de kijker wordt gevraagd om naar binnen te gluren. Ander cellen zijn kleine kamers waarin de kijker wordt uitgenodigd in te gaan. In de cellen bevinden zich sculpturale vormen, gevonden voorwerpen en persoonlijke voorwerpen met een sterke emotionele lading. De cellen omsluiten vooral angsten en pijn. Verschillende soorten pijn worden vertegenwoordigd, zoals fysieke, emotionele, psychische, mentale en intellectuele pijn. Elke cel gaat over het plezier van de voyeur, de sensatie van het kijken en het bekeken worden.

Een aantal kunstschilders zoals Max Ernst, René Magritte en Giorgio Di Chirico behoren tot de stroming van het surrealisme. Het surrealisme verwijst vaak naar herinneringen uit het verleden. De surrealisten vervormen de werkelijkheid met opzet, en zo worden droombeelden gecreëerd, beelden die boven de werkelijkheid uitstijgen.

Giorgio De Chirico – Grieks Italiaans kunstschilder

  • “Piazza d’Italia”

Giorgio De Chirico was het grote voorbeeld voor vele surrealistische kunstschilders zoals René Magritte en Max Ernst. De Chirico schildert metafysische landschappen, arcades en verlaten pleinen die een vreemde unheimliche stemming teweegbrengen. In Piazza d’Italia wordt architecturale geometrie en een lijnperspectief toegepast met mysterieus licht en schaduweffecten. Objecten worden zeer realistisch afgebeeld, maar zijn uit totaal verschillende contexten gecombineerd. Op de achtergrond is een rijdende trein te zien. De trein is een jeugdherinnering uit de tijd dat Chirico’s vader machinist bij de spoorwegen was. Dit gegeven komt in meerdere schilderijen terug.

René Magritte – Belgisch kunstschilder

  • “The Lovers”

Toen Magritte dertien jaar oud was, werd zijn moeder dood teruggevonden in de rivier de Samber, met haar jurk over haar hoofd gewikkeld, nadat ze zelfmoord had gepleegd. In zijn werk verwijst Magritte meermaals naar dit drama met illustraties van een gesluierde vrouw van wie het aangezicht bedekt is. Het schilderij “The Lovers” is hier een voorbeeld van.

Max Ernst – Duits kunstschilder

  • “Oedipus Rex”

Ernst heeft altijd een fascinatie voor vogels gehad, een thema dat men keer op keer terugziet in zijn werk. Zijn alter-ego in zijn schilderijen, was een vogel, genaamd Loplop, voortkomend uit een vroegere verwarring van vogels met mensen. In zijn jeugd had Ernst namelijk een vogel die stierf op dezelfde dag dat zijn zusje geboren werd.

Voorbeelden getoond  door Els, Lotte & Juliette

Koenraad Tinel

  • Scheisseimer

Scheisseimer is een boek dat 240 inktschilderijen van Koenraad Tinel bevat. De tekstjes zijn door David Van Reybrouck.

De schilderijen zijn herinneringen van 1944-1946 toen Koenraad Tinel tien was en met zijn collaborateursfamilie moest vluchten van Gent naar Duitsland. Hij vertelt over de oorlog, het vluchten, de bombardementen en alle intense gevoelens die daarbij kwamen kijken.
Uiteindelijk komen ze terug in Gent en vinden ze hun huis geplunderd terug. Zijn vader en twee oudere broers zijn ondertussen opgepakt en veroordeeld.
Jaren later kijkt hij terug naar die helse periode en vertelt door de ogen van een kind in zijn schilderijen.
De titel van het boek verwijst naar een emmer, een ‘schijtemmer’, die hij toen overal met zich meenam.

Bronvermelding: ‘Scheisseimer: Getekende herinneringen aan een oorlog’ Koenraad Tinel – Uitgeverij Lannoo nv, Tielt 2009

Salvador Dali

  • The persistence of memory

Geschilderd in 1931, door de surrealistische kunstenaar Salvador Dali. Het schilderij verwijst naar de betrekkelijkheid van tijd en de vluchtigheid van het geheugen. Op het schilderij combineert Dali verschillende herinneringen uit zijn leven, van op verschillende momenten in de tijd. Het landschap dat te zien is op het schilderij gebruikt hij vaak en verwijst naar zijn geboortestreek Catalonië. Dit is dus een herinnering uit zijn kindertijd. De verschillende klokken die hij afbeeldt verwijzen dus naar het verlopen van de tijd. De grillige vorm waarin zij weergegeven worden vormt een link met een herinnering van de schilder aan smeltende kaas in de zon. Ook de herinnering aan zijn eigen gezicht wordt (welliswaar op een zeer bizarre) wijze weergegeven op het schilderij. Wij vonden dit een interessant werk omdat ‘werken rond herinnering’ op het eerste zicht eerder een thema voor hedendaagse kunstenaars is, maar blijkbaar ook al interesse opriep in de jaren ’30.

 Mike Kelley

  • “Educational Complex, 1995”

Wat?

Educational Complex bestaat uit afzonderljke maquettes van alle scholen die Mike Kelley ooit bezocht heeft,alsook het huis waarin hij opgegroeid is.

Exterieur

–> vrij nauwkeurig

–> met behulp van fotoʼs en soms ook grondplannen

Interieur

–> enkel op basis van herinneringen

–> moeilijk, 80% was blanco in zijn hoofd

–> deze blanco delen worden weergegeven als massieve blokken

–> zaken die hij zich wel herinnerde bleken soms toch ook niet te kloppen

–> leverde volslagen onbruikbaar interieur op

” ==> architectuur van geïsoleerde lokalen in een doolhof van ontoegankeljke blokken

Probleem: hoe kon hij de herinnerde ruimte inzichtelijker maken tussen de niet-herinnerde blokken?

–> hij gaat complexe uitsnijdingen maken en transpositie (=verwisselen van plaats) toepassen

–> bijgevolg werd groep gebouwen, één groot gebouw

–> deze nieuwe constructie haalde scholen weg uit het domein van het functionele bouwen en gaf ze een plaats in de traditie van de rituele architectuur (zoals bij kerken, attractieparken…)

Waarom?

Educational Complex ontstond uit fascinatie van Mike Kelley voor het ʻRepressed Memory Syndromeʼ

= ingrijpende traumatiserende ervaringen (meestal bij kinderen en in geval van seksueel misbruik) die

worden verdrongen zodat ze niet meer kunnen herinnerde worden

Discussie:

ʻherinneringenʼ kunnen opgeroepen worden adhv hypnose

dit is een ʻfalse memoryʼ die ingeprent wordt door de therapeuten zelf, herinneringen die be-antwoorden aan ideologische voorondertstellingen van therapeuten zelf

==> deze discussie kende hoogtepunt in VS in jaren ʼ90

In lijn van dit syndroom voert Kelley zelf onderzoek uit

–> gaat kunstwerk maken mbv oude, versleten knuffelberen

–> gaat vragen aan volwassen mensen wat hun band is met de knuffelberen, wat het bij hen oproept

–> hij stelt vast dat meerderheid vd mensen dit gaan associëren met pseudo-kind, dus een vals kind, en ook met misbruik door volwassenen

–> sterker nog, mensen gingen naar Kelley zelf kijken alsof hij een pedofiel was of zelf slachtoffer was

geweest van misbruik, ze gingen hem niet langer als observator zien, maar als een betrokkene

–> dus besloot Kelley de sociale rol die ze op hem projecteerden te aanvaarden en datgene te worden wat er van hem gemaakt werd: een slachtoffer. Hij gaat zijn herinneringen aan de geografie van zijn schooltijd vastleggen.

Kelley spreekt ook over fenomeen dat:

in kunstwereld meer en meer interesse ontstaat voor het nostalgische, het geïdealiseerde en het verlorene

= alles wat voordien verbannen was naar de populaire cultuur

in populaire cultuur is er juist meer fascinatie voor het taboe, het disfunctionele, het kapotte

= populariteit van het Repressed Memory Syndrome is hier een voorbeeld van

–> komen allerlei verhalen boven van misbruik ontdekt in scholen

–> zijn ruimtes die eerder als huiselijk en intiem ervaren werden, worden nu geassocieerd met gruwel

–> hierover spreekt ook Bachelard in ʻPoétique de lʼespaceʼ

Bron

ʻArchitecturale vergetelheid vervangen door psychische werkelijkheidʼ Mike Kelley

Krant: De Witte Raaf 96 Jrg. 16 – maart/april 2002 – pg 8 en 9

Voorbeelden getoond  door Michelle, Annelien, Jasmin & Lisa

 Harm van den Berg (1970) is afkomstig uit Nederland, hij woont en werkt in Amsterdam.

Hij heeft van 1991 tot 1996 gestudeerd in de ‘Gerrit Rietveld Academie’. Hij heeft gedurende tien jaar de grenzen tussen beeld en taal op verschillende manieren (film, musical, intallaties,…) onderzocht.

  • “Lullaby Land”

Harm van den Berg heeft voor het ene deel van deze installatie verschillende mensen over de hele wereld gevraagd om een slaapliedje te zingen dat ze herinneren van als ze klein waren. Deze liedjes heeft hij opgenomen en aan elkaar gezet in een collage. Het geluid wordt afgespeeld door een radio. Telkens als er een anders slaapliedje gezongen wordt verspringt de radio van post met de daarbij horende krakende geluiden.

Het andere deel van de installatie bestaat uit een schilderij van de nacht met sterren en een volle maan. Dit is een beeld dat iedereen kent van zijn kindertijd. We kijken allemaal naar dezelfde hemel met sterren maar elk van een ander gezichtspunt. Het schilderij is op verschillende plaatsen gescheurd, deze scheuren doen denken aan de krakende geluiden die je kan horen van de radio. Het schilderij is gemaakt in een lange strook, dit refereert naar de lange strip die je soms op een radio ziet om een frequentie te zoeken.

deze verschillende media te gebruiken wil Harm van den Berg een plek weergeven waarin de bezoeker zich kan verliezen.

Patrick Tighe is een Amerikaans architect. Patrick is vooral gekend voor z’n scherpe hoeken die vervat zitten in huizen. In deze installatie zoekt hij een combinatie tussen technologie en poëzie.

“White Noise”

White Noise is een istallatie die gaat over het oproepen van herinneringen door iemand anders z’n herinnering te ‘herdenken’. Deze installatie is gebouwd op basis van een herinnering van Patrick aan z’n overleden vader. Z’n vader was een metser en veel van hen gemeenschappelijke tijd brachten ze dus al bouwend door. Het aspect ‘bouwen’ was dus een belangrijke herinnering. De installatie werd uiteindelijk een soort van grot, waarin geur, tast en licht belangrijke elementen zijn. Patrick wil dat wanneer je de installatie volledig opgenomen hebt via tast, geur en licht je gaat nadenken over je persoonlijke herinneringen. Deze installatie werd gebouwd uit een specifiek schuim, die een bepaalde textuur heeft en een specifieke geur.

De installatie werd gebouwd in combinatie met een muziekkunstenaar. In de installatie is dus ook muziek te horen. Ook muziek kan helpen om een herinnering op te roepen.

Voorbeelden getoond  door Sophie, Thalia, Joemi & Valerie

  • VERGELIJKING TUSSEN EEN HERINNERING EN EEN ARCHIEF

Wanneer we het geheugen trachten te vergelijken met een archief, stuiten we op vele verschillen. Zo kennen herinneringen zelden een juiste chronologische ordening. Noch kennen ze het alles-of-niets-karakter van een dossier dat al dan niet aanwezig is: ze kunnen de ene keer wel voorhanden zijn en een andere keer niet. Herinneringen kennen het gevaar te gaan overlappen met elkaar of uit elkaar te vallen. Het belangrijkste verschil vormt de eindigheid van het geheugen. Weleens gehoord van een archief dat van het ene moment op het andere in het niets opging toen degene die het had aangelegd overleed?

Vergeten heeft iets heimelijks, iets steels. Dit komt omdat vergeten ook de sporen van het vergeten uitwist.

  •  EENVOUD IN WONEN

Eenvoud in wonen is het terugbrengen van wonen tot het leven tussen twee werelden, tussen herinnering en droom, tussen kelder en verdieping.

Dit huis bestaat slechts uit een betonnen kelder en een houten dak. De kelder vormt de plek om herinneringen te bewaren. Het dak omhult de zolder waarin je je kan afzonderen. In het landschap uit beton en hout dat hiertussen ontstaat, speelt het dagelijks leven zich af.

Eenvoud in wonen manifesteert zich ook in het leven in harmonie met de seizoenen en deze te integreren in het wonen. Zo trekt men zich ’s winters terug in een warm binnengebied, terwijl ‘s zomers het leven zich eerder buiten afspeelt om het leefoppervlak te vergroten.

3. GEHEUGENTEST OVER EEN ICOON (NUTELLA)

Wanneer je iets zou moeten tekenen enkel vanuit een herinnering, vergeet je bepaalde delen. Dit duidt op de vervorming van de realiteit door ons geheugen en stelt de betrouwbaarheid van het geheugen in vraag.

4. DE ALLEGORIE VAN DE GROT – Plato

De allegorie van de grot is één van de beroemdste passages uit het werk van Plato. Hierin is er sprake van twee werelden. Zo was er enerzijds de wereld van de mensen, de waarneembare wereld van alledag en anderzijds de wereld der abstracties, waar een perfecte orde en permanentie heerst. De grot is met de buitenwereld verbonden door een gang waarin er geen daglicht valt. Een rij gevangenen met hun rug naar de ingang kijken naar de achterwand van de grot. Hun ledematen en halzen zijn zo vastgeketend, dat ze hun hoofden niet kunnen bewegen en noch elkaar, noch zichzelf kunnen zien. Achter hen bevindt zich een vuur. Tussen hen en dat vuur staat een blokkade in de vorm van een muur, die zo hoog is als een mens. Aan de andere kant van die muur lopen mensen, waarvan de schaduwen door het vuur op de wand vallen waar de gevangenen tegenaan kijken. Plato betoogt dat het enige dat de gevangenen in hun leven waarnemen, schaduwen en echo’s zijn. Ze denken dat deze de realiteit vormen, en hun gesprekken gaan over de waarneming van deze realiteit. Als een gevangene vrij zou zijn, zou hij volkomen in de war raken en zich weer willen omkeren naar de wand met schaduwen, naar de realiteit die hij begrijpt. Zijn ervaringen aan de bovenwereld zouden onbegrijpelijk zijn voor de andere gevangenen, omdat hun taal alleen naar schaduwen en echo’s verwijst.

Zo kan je stellen dat hetgene wat je niet kent, je niet kan herkennen, begrijpen of herinneringen aan hebben.

5. A BACKYARD JOURNEY – Kato Six

‘A Backyard Journey’ is een onderzoek naar actuele ruimteconcepten vanuit het persoonlijk perspectief van de videokunstenares Kato Six. In eerste instantie lijkt het om een psychologisch standpunt van de kunstenaar zelf te gaan, maar bij nader inzien gaat het vooral om de meer algemeen gestelde vraag: hoe is onze psychische architectuur opgebouwd? Het werk heeft dus een particulier uitgangspunt, maar wil een algemeen beeld vormen over hoe wij ruimte ervaren, herinneren en (re)construeren.

De basis van het werk van Kato Six wordt gevormd door individuele ervaringen en herinneringen uit haar kindertijd. De verbeelde, gememoriseerde ruimte die hieruit voortkomt, beschouwt ze als een heterotopie. “Misschien is een heterotopie vergelijkbaar met het moment waarop je jezelf ziet in een spiegel. Je ziet jezelf op een andere plek, maar je bent je bewust van het feit dat je daar niet werkelijk bent. Soms sta ik voor de spiegel en vind ik het heel moeilijk te vatten dat die persoon die daar staat mezelf is.” Het ontmaskeren van dit soort ruimtes laat ze bijna verdampen in de tastbare realiteit.

Een belangrijk element in de installaties van Six is het gebruik van primaire vormen als bouwelement. Ze giet haar geheugen in prototypische vormen en basale constructies. Op deze manier wordt een persoonlijk perspectief gelinkt aan een algemeen fundament waarop ons bewustzijn is gebouwd, het fundament van de herinnering. Het is die herinnering die centraal staat in ‘A Backyard Journey’. Door het verleden trachten te vatten ontstaat er een ruimtelijke installatie.

6. INCEPTION – Christopher Nolan

In Inception, de blockbuster film van Christopher Nolan over “de architectuur van de geest”, vangen we vanuit de lucht een glimp van Parijs, Mombasa (eigenlijk gefilmd in Tanger), en Tokio op vanuit een cameraperspectief dichtbij de horizon ingesteld. Op die manier wordt de grote schaal en de oneindige lus van de plot benadrukt.

Het realistisch tempo, de gepaste toon en heldere verlichting verraden de ernst van de zaak niet. Het zijn de gebouwen die vervormen, ontploffen en verschuiven op het scherm zoals het zich afspeelt in de geest van het hoofdpersonage.

In de film wordt een architectuurstudent aangeworven om in te breken in de geest van een rijke zakenman om een idee in te planten. Omwille van haar vroeger verblijf in Parijs door haar studie, start ze met het opbouwen van doolhoven in het gedeelde droomlandschap. ‘Haar’ Parijs buigt en ontrolt zich voor haar zoals in een droomtoestand. Het is een wereld gebaseerd op de werkelijkheid, maar zonder regels.

7. SOCIAL HOUSING IS A SCULPTURE – Hans Op De Beeck

‘Social Housing is a sculpture’ is een beeldhouwwerk van beeldend kunstenaar Hans Op de Beeck. Het is een onbestaand gebouw met een duidelijke verwijzing naar de stijl van Le Corbusier. Hij plaatst een klassiek ontwerp in de moderne tijd door o.a. het gebouw met schotelantennes te bekleden. Er bestaat nog een stadion en een observatorium uit dezelfde reeks.

8. HET WOORDENHUIS – Koen Deprez

Architect Koen Deprez vertrok van een ruimte om een novelle te schrijven. Hij werd uitgenodigd een nieuw huis te ontwerpen voor mensen die in een prachtig huis woonden in Mater nabij Oudenaarde. Hij kende dat huis al van toen hij een kind was en raakte erdoor gefascineerd. De eigenaars vroegen hem niet om iets met dat huis te doen, maar om na te denken over een nieuwe woning op een ander stuk grond. Ze waren hun huis beu gezien. Maar Deprez wilde niet dat ze die prachtige woning verlieten. Daarom heeft hij hen voorgesteld een novelle over hun huis te schrijven. Hij beschouwde de bestaande woning, met alle dingen die hij erin aantrof, als de wereld die hij zou gebruiken om de woning een nieuwe glans te geven. Hij heeft niets aan de woning veranderd. Hij heeft alles laten staan, gefotografeerd en beschreven. Dan heeft hij de verschillende objecten met elkaar in verband gebracht, zodat ze een verhaal gingen vormen en precies op de plaats leken te staan waar ze moesten staan. In het huis bevonden zich bijvoorbeeld gravures waarvan de bewoners niet wisten wat ze uitbeeldden, omdat ze die dingen geërfd hadden. Eén van die gravures stelde de slag om Oudenaarde voor. Die dingen spraken niet meer, die hingen daar gewoon als een soort van ballast. Door een gravure met een afbeelding van een plein in Londen te verwerken in het verhaal, kregen die gravure en dat plein een betekenis. Ze werden weer waargenomen. Voor die bewoners werd dat een bijzondere thuiskomst. Heel vertrouwd en tegelijk heel bevreemdend, omdat al die voorwerpen in nieuwe contexten werden samengebracht. Alles heeft hij bekeken en geïnventariseerd: een suikerklontje, een lepeltje, een bordje waar een stuk uit was, een vochtplek in een kast… Voor de bewoners kwam er een nieuwe woning tevoorschijn. De trap zag er anders uit, omdat er in mijn novelle een hoofdpersonage van was gevallen. Uiteindelijk hebben die mensen besloten in hun huis te blijven wonen. Ze gaan niet meer bouwen en ze hebben Depreze gevraagd de komende vijftien jaar, op basis van een contract, om de vijf jaar een nieuwe novelle te schrijven. Zo heeft Deprez in hun hoofd een ander huis gebouwd.

9. ALL THINGS PASS – Mark Pimlott

In zijn tentoonstelling ‘All things pass’ toont Mark Pimlott foto’s van stedelijke gebieden en interieurs. Deze beelden lijken te wachten op activiteit of zijn daarvan in het verleden getuige geweest. Pimlott bespreekt zijn werk in de context van dat van andere fotografen die hun vak gebruiken als instrument om ‘de ander’ of de wereld te ontmoeten. Het belang van tijd, aandacht en stilte valt op, evenals de open plekken in het landschap waardoor onderwerp en beschouwer een relatie kunnen aangaan.

Zijn vroege foto’s (de eerste foto’s maakte Pimlott rond 1970 op twaalfjarige leeftijd) kwamen voort uit zijn jeugdervaringen. Het zijn registraties van de uitgestrekte stedelijke omgeving, typerend voor Noord-Amerika, waar de invloed van de moderne tijd, technologie, geschiedenis, natuur en ruimte zelf alom aanwezig is. Het onderwerp – voorstellingen van een vormgegeven, gecondenseerde, verinnerlijkte en hoopvolle wereld – ontwikkelde zich tot het centrale thema binnen Pimlott’s werk als beeldend kunstenaar en architectonisch vormgever. De aard en ontwikkeling van dit thema wordt uitgebreid behandeld in zijn boek ‘Without and within: essays on territory and the interior’.

10. TOYS “R” US / SCHRODERHUIS – Callum Morton

Architectuur speelt een belangrijke rol binnen het oeuvre van beeldend kunstenaar Callum Morton, maar is niet de discipline waarbinnen de kunstenaar doorgaans werkt. Morton werd vooral bekend door zijn tweedimensionale modellen van modernistische architectuur. Die gaf hij weer in de vorm van maquettes, waarbij hij de gebouwen een volstrekt nieuwe, banale functie toekende. Zo veranderde hij Rietvelds Schröderhuis in Utrecht tot een Toys ‘R’ Us filiaal. Zijn ruimtelijke en temporele disjuncties dramatiseren de spanningen tussen kunst en leven, de geschiedenis en het heden, en leent zijn werk zijn karakteristieke melancholie en humor.

11. HOUSE – Rachel Whiteread

Rachel Whiteread gebruikt gebruiksvoorwerpen zoals bijvoorbeeld een badkuip als mal om ze af te gieten in hun negatieve vorm. Ze gebruikt gangbare materialen om mallen mee te maken zoals gips, giethars, was en rubber. De oorspronkelijke voorwerpen zijn slechts als afdruk herkenbaar. Daardoor worden Whitereads sculpturen een soort herinneringsbeelden van iets waarvan het origineel verloren is gegaan. De gebruiksvoorwerpen verwijzen naar allerlei menselijke zaken als eten, slapen en wassen. Ze dragen sporen van eerder gebruik.

Op deze wijze legt de kunstenares een bepaalde gebeurtenis vast door er een monument van te maken.

‘House’, misschien wel haar bekendste werk, is een betonnen afgietsel van de binnenkant van een volledige Victoriaanse woning, tentoongesteld op de plaats van het oorspronkelijke huis in Oost-Londen. Het is een archetypisch gebouw dat dateert uit de tweede wereldoorlog. Ze maakt een nieuwe draagstructuur in het huis en bekleed dit met beton. Ze maakt een afdruk van het gebouw en breekt de buitenzijde af.

12. HET ONHEIMELIJKE VAN LOCATIES

Bepaalde locaties voelt men duidelijk aan als wel of niet onheimelijk. Een ziekenhuis bijvoorbeeld ervaart men onhuiselijk en ongemakkelijk. Ook de meubels die aanwezig zijn in deze ruimtes versterken dat gevoel. Een ander voorbeeld is een ondergrondse parking dat een plaats is waar mensen liever niet vertoeven. Plekken zijn in staat om een bedrukt gevoel op te wekken.

Voorbeelden getoond  door Karolien, Krishia, Marjolijn & Sofie

Levi Van Veluw

  • “for origin of the beginning”

Fotografie is een belangrijk thema in het Van Veluw’s werk maar hij gebruikt ook nog verschillende media. Het onderwerp van zijn werken is altijd hij zelf. For origin of the Beginning heeft hij met houtenblokjes zijn kamer uit zijn kindertijd her maakt.

Van Veluw was aan het zoeken waar zijn fixatie voor materiaal en structuren vandaan kwam. Daarom heeft hij besloten om terug te gaan naar zijn jeugd en persoonlijke omgeving te her creëren waar zijn obsessie is  begonen. Als kind spendeerde hij veel tijd in zijn kamer alleen  en experimenteerde materiaal Hij heeft 3 elementen gekozen van die herinneringen en bouwde er 3 kamers rond.

Edward Kienholz

  • “the wait”

The wait, 1964-1965, glasvezel, meubels, glazen voorwerpen, foto’s, opgezette kat en andere materialen, ca. 250x400x220, New York, Whitney Museum of American Art, schenking stichting Howard en Jean Lipman

Een oude vrouw wacht als de geest van haar eigen herinneringen op de dood. Ze zit nog steeds rechtop, alsof ze poseert terwijl de fotograaf allang weg is. Een jeugdfoto op een glazen bol (haar zelfbewustzijn) en een dierenschedel vervangen haar gezicht. Ze draagt een halssnoer van glazen potten met herinneringen aan kindertijd, huwelijk geboorten en dood. Haar armen en benen zijn koeienbotten. Het “gezellige” tafereel en de kunstmatig opgezette, ontmenselijkte figuur zijn in een stilgezette tijd gevangen. Het bevroren beeld van verval is in strikte cirkels, ovalen en rechthoeken vormgegeven. Het werk bezit een bijna tedere uitstraling, die we zelden in het werk van Kienholz aantreffen.

Jean-François Fourtou

  • “Tombée du ciel”

Jean-Fraçois maakte vanuit z’n herinnering aan het vakantiehuisje van z’n grootouders volledig na. Het huis ligt op z’n dak op de grond. Alles in het huis staat dus ondersteboven. Hij heeft het huis zo gereconstrueerd omdat hij het wou maken zoals zijn grootvader het naar hem stuurt vanuit de hemel. ‘I made the house as if my grandfather had sent it to me from heaven’. Het huisje is een typisch seaside house omdat het een vakantiewoning is vanuit west Frankrijk. Hij koos voor het vakantiehuisje van z’n grootouders omdat z’n grootvader een belangrijk persoon was voor hem. Z’n grootvader stierf dan ook 30 jaar geleden in het huisje. Doordat alles in het huis op z’n kop staat ervaar je het huisje als onaangenaam, alsof je op een boot bent en je voelt je onstabiel. De inspiratie voor het interieur is ook afkomstig uit z’n kindertijd. Het interieur bevat ook verborgen betekenissen en verrassingen. De moeilijkheid bestond in het creëren van specifieke details, bv soep in de soepborden. Maar deze huiselijke taferelen hebben een specifieke waarde voor hem.

Wytske Van Der Veen

  • Hotel de boot gemist

Wat als je de (laatste) boot gemist hebt? Als je blijft steken?

Wat als een gedwongen pauze eindeloos lijkt te duren? Als je … verlangt?

In de ruimte tussen bewustzijn en onderbewustzijn, tussen werkelijkheid en verlangen (projectie), tussen aankomst en vertrek, kortom, in de schemerzone die tussen heet, daar bevindt zich Hotel De Boot Gemist. Een onderdak voor de gestrande reiziger, tijdens zijn reis naar de overkant (de toekomst…?).

Dit hotel is ervaringsruimte, droomruimte, ruimte waarin de herinnering verankerd is of kan worden geplaatst.

Het hotel vond zijn plek op de oude zolders van het treinstation Maastricht, de plek tussen aankomst en vertrek. Hier kon het worden betreden via een installatie, de materiële verschijningsvorm die het mogelijk maakte immateriële thema’s rondom het geheugen en de herinnering te kunnen ervaren.

Thema’s, voortkomend uit mijn eigen verlangens, jeugdherinneringen, gevoelens van heimwee, ultiem geluk.

Dit hotel is de choreografie van dat verlangen, een onthulling van mijn eigen innerlijk landschap vol herinnering en verlangen, sterk gerelateerd aan het Friese waddenlandschap waarin ik opgroeide, maar toegankelijk voor elke gestrande reiziger, en daarmee ook een uitnodiging tot zelfreflectie.

Het hotel, fragmentarisch als de herinnering, bestaat uit losse momentopnames die in continue transformatie zijn (evenals de herinnering, die ook transformeert door de tijd heen). De verschillende fragmenten gaan een dialoog met elkaar aan en vormen tezamen het hotel. Het is daarbij zowel het landschap als de gestrande reiziger die het hotel in al zijn fragmenten met elkaar verbindt.

Slechts de zee vormt de fysieke barrière tussen ‘hier en daar’. Maar verlangen en heimwee bevinden zich aan beide zijden van het water.

Tuin der Herinnering in Wielwijk, Dordrecht

Buurtgroenreminiscentie

Voor het ontwerp van de Tuin der Herinnering heeft BuitenRuimte voor Contact een unieke werkwijze uitgedacht. Bewoners van de wijk hebben in groepjes met elkaar hun jeugdherinneringen gedeeld. Herinneringen ophalen, oftewel reminiscentie, wordt al langer toegepast in de ouderenzorg. Voor de scholing van de groepsleiders werd Pluspunt, expertisecentrum voor senioren en participatie, ingeschakeld. Deze organisatie heeft zich onder andere gespecialiseerd in buurtreminiscentie. Begeleiders leerden hoe je herinneringen kunt ‘triggeren’. Voorwerpen, foto’s of voedsel werden tijdens de bijeenkomsten getoond aan de deelnemers. Die vertelden daarop welke herinneringen dit bij hen opriep. En wat bleek? Of iemand in Rotterdam, op het Groningse platteland of tussen de bergen in Marokko was opgegroeid, iedereen speelde vroeger min of meer dezelfde spelletjes, iedereen haalde kattenkwaad uit.

Universele waarden

Uit al deze herinneringen hebben de deelnemers aan dit project met elkaar de universele waarden bepaald. De deelnemers speelden na afronding van de gesprekken een speciaal voor dit project, door BuitenRuimte voor Contact ontworpen spel: het universele waardenspel. Dit spel hielp de mensen de waarden te benoemen en er vervolgens beelden, woorden en kleuren aan te koppelen. Voor de ontwerpers was het de uitdaging om de benoemde universele waarden: vrijheid, saamhorigheid, avontuur, ruimte en veiligheid en de daaraan door de bewoners gekoppelde beelden, woorden en kleuren om te vormen tot een ontwerp van de tuin waarin mensen hun herinneringen weerspiegeld zouden zien. Tijdens de presentatie van het ontwerp bleek uit de enthousiaste reacties van de deelnemers dat dit uitstekend was gelukt!

Samenwerking

Dit project is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met InnovatieNetwerk. Deze organisatie bevordert grensverleggende vernieuwingen, onder meer in de groene openbare ruimte. Daarnaast heeft het projectbureau Wielwijk een grote rol gespeeld, evenals Woonactief, woningcorporatie Woonbron, de Dordtse Welzijns Organisatie en natuurlijk de gemeente Dordrecht. BuitenRuimte voor Contact heeft dit project niet alleen geïnitieerd, begeleid en gefaciliteerd, maar de medewerkers van BuitenRuimte voor Contact zijn ook een bindende factor in het gehele proces tot de aanleg geweest. Door alle partijen bijeen te brengen, om tafel te gaan zitten en vervolgens de handen uit de mouwen te steken. Om een mooie buurttuin te maken voor alle wijkbewoners.

Alvaro Siza 

  • ” De strategie van het geheugen”

Chiado: historisch centrum

kleurrijk decor van schrijvers

25/08/1988 brand brak uit, liet een grote rokende puinhoop achter

“gevoelige zone van de ziel wordt beroert”

Alvaro Siza wordt aangesteld om de heropbouw van de stad te reconstrueren.

 Plan?

-Gevarieerd en levendig chiado om impuls te geven aan de Baxia (benedenstad)

– voorizien van culurtele sector en horeca en vermaak

-woningen 30 à 40% van het totale bouwvolume

-Verbetering van de verbinding tussen de bovenstad en benedenstad

-Metrotoegang

Dit liet Siza niet afschrikken door de eis van het onaantastbare historische beeld van het Chiado.

2 Reacties op “Referenties

  1. genoten van deze inspirerende documenten.
    Interessant, leerrijk,verhelderend..
    proficiat aan de samenstellers!.

  2. Bedankt! Hopelijk mogen we u verwelkomen op onze tentoonstelling!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s